NEPSE: Not Just an Index, But a Fragile Digital Network

भर्खरै मात्र नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा भएको 'सर्भर डाउन' को समाचारले बजारलाई पूरै ठप्प बनाइदिएको देख्दा म निकै आश्चर्यमा परें। धेरैलाई लाग्छ कि सेयर बजार भनेको केवल कम्पनीका वित्तीय विवरण र सूचकहरू मात्र हुन्, तर वास्तविकता के हो भने यो एउटा प्राविधिक सञ्जालमा टिकेको छ। Melbet जस्ता आधुनिक प्लेटफर्महरूमा निरन्तर र भरपर्दो प्रणालीको महत्त्व बुझेका हामीजस्ता प्रयोगकर्ताहरूका लागि, ९२ मध्ये ७२ ब्रोकरहरू एक्कासी अफलाइन हुनु भनेको गम्भीर विषय हो।

Data Hub Pvt Ltd को तेस्रो-पक्षीय डाटा सेन्टरमा आएको समस्याका कारण नेप्सेले अस्थिर अवस्थामा कारोबार नगर्न बजारलाई नै रोक्नुपर्यो। सेप्टेम्बर २२ मा बजार सामान्य अवस्थामा फर्किए पनि, यसले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ: लगानीकर्ता र ब्रोकर मात्र नभई ब्याकइन्ड सर्भर र डाटा सेन्टर पनि उतिकै महत्वपूर्ण हुन्छन्। सन् १९९४ जनवरी १३ मा औपचारिक रूपमा कारोबार फ्लोर खुला भएदेखि सन् २०१८ मा अनलाइन कारोबार प्रणाली (TMS) लागू गर्नेसम्मको यात्रामा नेप्सेले धेरै प्राविधिक फड्को मारेको छ, तर कुनै एक बिन्दुमा आउने प्राविधिक गडबडीले सम्पूर्ण बजारलाई कसरी प्रभावित पार्छ भन्ने यो गतिलो उदाहरण हो।

भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन नेपाल धितोपत्र बोर्ड (SEBON) ले पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ। लगानीकर्ताका लागि सेयरको मूल्य घटबढ हुनु मात्र चिन्ताको विषय होइन, किनकि यदि बजारको दैनिक १० प्रतिशतको मूल्य घटबढ सीमा (Daily Price Band) भित्र रहेर पनि प्रणाली नै चलेन भने तपाईंसँग सेयर भएर पनि समयमै खरिद वा बिक्री गर्न सकिँदैन। बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म चल्ने निरन्तर कारोबार समयमा प्रणालीको स्थिरता अत्यन्तै जरुरी हुन्छ।

प्राविधिक समस्या समाधान भएपछि बजार फेरि आफ्नो लयमा फर्किएको छ। अक्टोबर २०२६ को तथ्यांक अनुसार नेप्से परिसूचक करिब २,५८७.२५ विन्दुमा छ र दैनिक कारोबार रकम करिब ४.२९ अर्ब रुपैयाँको हाराहारीमा रहेको छ। स्मरण रहोस्, सन् १९९४ फेब्रुअरी १२ मा १०० अंकबाट सुरु भएको यो सूचक सन् २०२१ मा ३,१९८.६० को उच्च विन्दुसम्म पुगेको थियो। अहिले बजारमा विशेष गरी बैंकिङ, जलविद्युत र लघुवित्त क्षेत्रमा धेरैको ध्यान केन्द्रित छ। Global IME Bank (GBIME) र Laxmi Sunrise Bank (LSL) जस्ता वाणिज्य बैंकहरू सधैं महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् भने API र SAHAS जस्ता जलविद्युत कम्पनीहरू पनि लगानीकर्ताको रोजाइमा पर्ने गरेका छन्।

यसका साथै SHIVM, TRH जस्ता उत्पादन तथा होटल क्षेत्रका कम्पनीहरूमा पनि राम्रो आकर्षण देखिन्छ। कहिलेकाहीँ Atmanirbhar Microfinance (ANLB) जस्ता कम्पनीहरूको सेयर मूल्य प्रति कित्ता ५,००० रुपैयाँभन्दा माथि पुग्दा बजारमा तरङ्ग नै आउने गर्छ। नेपाल सरकारको ५८.६६% स्वामित्व रहेको यो बजारलाई नजिकबाट नियाल्न merolagani, Nepse Alpha र NepseLabs जस्ता प्लेटफर्महरू निकै सहयोगी हुन्छन्।

बजारको यो प्राविधिक अवरोधले मलाई एउटा कुरा प्रष्ट रूपमा सम्झायो। चाहे त्यो सेयर बजारको उतारचढाव होस् वा अनलाइन मनोरञ्जन, प्रणालीको स्थिरता र प्रयोगकर्ताको अनुभव नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सही समयमा सही निर्णय लिनका लागि भरपर्दो प्लेटफर्मको आवश्यकता पर्दछ।